Sedno
Dziurawiec przyspiesza rozkład i usuwanie z organizmu wielu leków, więc obniża ich stężenie we krwi. Dotyczy to każdej postaci: tabletek, naparu i suplementu. Różni się tylko ilość hyperforyny, substancji odpowiedzialnej za ten efekt. Najgroźniejsze skutki to zawodna antykoncepcja hormonalna, słabsze leki przeciwzakrzepowe i immunosupresyjne, a przy lekach przeciwdepresyjnych z grupy SSRI ryzyko zespołu serotoninowego. Każde połączenie omów z lekarzem lub farmaceutą.
Dlaczego dziurawiec osłabia inne leki?
Hyperforyna pobudza w wątrobie i jelicie układy, które rozkładają i wyrzucają leki, więc do krwi trafia mniej substancji czynnej. Fachowo nazywa się to indukcją: organizm pracuje szybciej, niż zakładał lekarz dobierający terapię. To jeden z typów interakcji leków, w którym zmienia się tempo rozkładu leku.
Przebiega to w trzech krokach:
- hyperforyna pobudza enzym CYP3A4 z rodziny cytochromu P-450, który rozkłada leki w wątrobie,
- pobudza też glikoproteinę P, białko transportowe wyrzucające leki z komórek jelita z powrotem do światła przewodu pokarmowego,
- w efekcie spada stężenie leku we krwi, a lek działa słabiej lub przestaje działać.
Skutek bywa zdradliwy, bo nic nie boli i nic nie zapowiada problemu. Lek po prostu przestaje robić to, co robił.
Z jakimi lekami nie łączyć dziurawca?
Z lekami, których skuteczność zależy od stałego stężenia we krwi. Monografia Europejskiej Agencji Leków uznaje za przeciwwskazane łączenie dziurawca z cyklosporyną, takrolimusem, inhibitorami proteazy HIV, irynotekanem i warfaryną. Ostrożności wymagają też substancje rozkładane przez CYP3A4 lub transportowane przez glikoproteinę P.
| Grupa leków | Co się dzieje | Czym grozi |
|---|---|---|
| Antykoncepcja hormonalna | Niższe stężenie hormonów | Krwawienia międzymiesiączkowe, słabsza ochrona przed ciążą |
| Leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna) | Słabsze działanie przeciwkrzepliwe | Zakrzep |
| Leki po przeszczepie (cyklosporyna, takrolimus) | Osłabiona immunosupresja | Odrzucenie przeszczepu |
| Digoksyna | Niższe stężenie leku | Utrata skuteczności leczenia serca |
| Leki na HIV (inhibitory proteazy) | Niższe stężenie leku | Spadek skuteczności terapii |
| Część leków przeciwnowotworowych (np. irynotekan) | Niższe stężenie leku | Słabszy efekt leczenia |
| Leki przeciwpadaczkowe | Niższa skuteczność | Napad |
| Inne leki rozkładane przez CYP3A4 lub przenoszone przez glikoproteinę P (np. simwastatyna, feksofenadyna) | Szybszy rozkład lub usuwanie | Słabszy efekt leku |
Nazwę z pudełka sprowadzam do substancji czynnej, bo marka nic nie mówi o interakcjach. W ulotce szukaj właśnie jej, a potem sprawdź, czy w sekcji o innych lekach pojawia się dziurawiec.
Czy dziurawiec osłabia antykoncepcję?
Tak: skuteczność tracą hormonalne metody doustne oraz implant. Brytyjski regulator MHRA zgłosił przypadki nieplanowanej ciąży u kobiet stosujących implant antykoncepcyjny razem z dziurawcem. Kobietom na pigułce zawierającej wyłącznie progestagen oraz z implantem zaleca się unikanie dziurawca.
Metody, których to dotyczy:
- pigułka dwuskładnikowa i pigułka tylko z progestagenem,
- implant antykoncepcyjny.
Metody, przy których nie zauważono związku z dziurawcem:
- wkładka hormonalna i wkładka miedziana,
- antykoncepcja we wstrzyknięciach.
Dlaczego z lekami przeciwdepresyjnymi jest inaczej?
Tu problemem nie jest osłabienie leku, tylko nadmiar serotoniny w organizmie. Dziurawiec połączony z lekami przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI może wywołać zespół serotoninowy. To samo grozi przy łączeniu z triptanami stosowanymi w migrenie.
Objawy, po których go rozpoznasz:
- drżenie mięśni,
- dezorientacja,
- nadmierne pocenie się,
- nieregularne bicie serca.
Nie odstawiaj samodzielnie leku przeciwdepresyjnego i nie zamieniaj go na dziurawiec. Brytyjscy specjaliści nie zalecają dziurawca jako naturalnej alternatywy dla tych leków.
W jakich produktach jest dziurawiec?
W lekach roślinnych bez recepty, herbatkach, suplementach i w mieszankach, w których nie widać go w nazwie handlowej. W aptece doustny dziurawiec występuje jako lek roślinny OTC, bez refundacji.
Postacie, z którymi się spotkasz:
- tabletki z wyciągiem z dziurawca,
- intrakt, sok i nalewka (intrakt i nalewka zawierają alkohol),
- herbatka fix i zioło sypkie,
- suplementy diety z dziurawcem,
- preparaty złożone: mieszanki uspokajające i nasenne z kozłkiem, melisą i chmielem oraz krople żołądkowe z rumiankiem i miętą.
Ostatnia grupa jest najłatwiejsza do przeoczenia: dziurawiec może leżeć w domowej apteczce pod nazwą, która go nie zdradza. Na opakowaniu i w ulotce szukaj określeń „Hypericum perforatum”, „Hyperici herba”, „ziele dziurawca” i „wyciąg z dziurawca”.
Sprawdź też, czy produkt to lek roślinny czy suplement: ekstrakty o udokumentowanym działaniu są lekami roślinnymi, a suplement nie może obiecywać leczenia. Słowo „naturalny” na pudełku nie mówi nic o interakcjach. Liczy się hyperforyna, nie pochodzenie rośliny.
Czym to się różni od grejpfruta?
Ten sam enzym, odwrotny kierunek: grejpfrut wzmacnia lek, dziurawiec go osłabia.
| Składnik | Wpływ na CYP3A4 | Stężenie leku |
|---|---|---|
| Grejpfrut | hamuje | rośnie |
| Dziurawiec | pobudza | spada |
Przy grejpfrucie i lekach zauważysz raczej działania niepożądane, bo leku jest we krwi za dużo. Przy dziurawcu lek „nie działa”: ciśnienie nie spada, hormony nie chronią, wyniki krzepliwości się rozjeżdżają.
Czy herbatka z dziurawca też wchodzi w interakcje?
Tak, napar też zawiera ziele dziurawca, więc żadna postać nie jest zwolniona z interakcji. Ryzyko zależy od postaci, ilości hyperforyny i czasu stosowania, a napar nie jest równoważny standaryzowanemu wyciągowi. Z tego jednak nie wynika, że herbatka jest bezpieczna.
Torebka fix zawiera 2–3 g surowca i ma swoją hyperforynę. Przy regularnym piciu to wystarczający powód, by wspomnieć o niej w rozmowie o lekach, tak jak o każdym ziołowym składniku (więcej we wpisie o suplementach i lekach).
Czy dziurawiec osłabia leki na nadciśnienie?
Część z nich tak. Substancje z ziela dziurawca przyspieszają metabolizm niektórych leków na nadciśnienie, obniżają ich stężenie w osoczu i osłabiają działanie. Skutkiem może być ciśnienie, które przestaje spadać mimo regularnie przyjmowanego leku. Jeśli leczysz nadciśnienie i pijesz dziurawiec, zapytaj o to lekarza.
Co zrobić, gdy już łączysz dziurawiec z lekiem?
Zgłoś połączenie lekarzowi lub farmaceucie.
- Nie odstawiaj leku z recepty sam.
- Powiedz o każdej postaci dziurawca, także o herbatce i kroplach z mieszanki ziołowej.
- Zgłoś też odstawienie dziurawca: działanie indukujące może utrzymywać się co najmniej 2 tygodnie po zakończeniu stosowania, a gdy znika, stężenie leku wraca do wyższego poziomu.
- Powiedz anestezjologowi przed planowanym zabiegiem, bo trzeba uwzględnić interakcje z lekami do znieczulenia, a w razie potrzeby odstawić dziurawiec.
- Stosuj dodatkową metodę antykoncepcji, jeśli bierzesz pigułkę lub masz implant, i omów to z lekarzem.
Dziurawca nie stosuje się w ciąży, w okresie karmienia piersią ani poniżej 18 lat. Szybką kontrolę połączenia zrobi farmaceuta (zakres jego pomocy opisuje wpis kiedy iść do farmaceuty).
Do lekarza idź od razu, gdy po połączeniu z SSRI pojawi się drżenie mięśni, dezorientacja lub nieregularne bicie serca. To samo dotyczy krwawienia międzymiesiączkowego przy antykoncepcji i każdego połączenia z lekami po przeszczepie. Nie czekałbym też z pytaniem, gdy dziurawiec łączysz z kilkoma lekami naraz.
Czy dziurawiec uczula na słońce?
Tak, działa fotouczulająco, zwłaszcza u osób o jasnej karnacji. W trakcie stosowania unikaj intensywnego słońca, lamp UV i solarium.
