Leki a alkohol: z czym ulotki zabraniają łączenia

Gdzie ulotka mówi o alkoholu?

Szukaj podpunktu „Stosowanie leku z jedzeniem, piciem i alkoholem”. Sąsiadują z nim „Prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn” oraz „Lek zawiera…”, czyli informacja o substancjach pomocniczych. W ChPL wpływ na prowadzenie pojazdów opisuje punkt 4.7. Pozostałe punkty omawia osobny tekst o tym, jak czytać ulotkę leku.

Siłę zapisu wyznacza jego sformułowanie:

Różnicę między „nie pić alkoholu” a „zachować ostrożność” traktuję poważnie: to dwa różne polecenia, a nie synonimy.

Z jakimi lekami ulotki zabraniają pić alkohol?

Ulotki zabraniają albo odradzają picia przy paracetamolu, NLPZ, metronidazolu, lekach przeciwhistaminowych starszej generacji, przeciwcukrzycowych, przeciwzakrzepowych i działających na ośrodkowy układ nerwowy. Lista nie jest zamknięta, więc ostatnie słowo ma zawsze punkt 2 ulotki twojego leku.

1. Paracetamol

Zalecenie z ulotek brzmi: w czasie stosowania nie pić alkoholu, bo ten lek, podobnie jak alkohol, może być niebezpieczny dla wątroby. Z tego wynika, że kaca nie należy leczyć lekami z paracetamolem.

Paracetamol bywa składnikiem preparatów złożonych na przeziębienie, więc sprawdzaj skład, a nie nazwę na opakowaniu. Dostępność wśród leków bez recepty nie znosi ostrzeżeń z ulotki.

2. Ibuprofen i inne NLPZ

Do niesteroidowych leków przeciwzapalnych należą np. ibuprofen i kwas acetylosalicylowy. Ulotki ibuprofenu zalecają unikać alkoholu, bo może on nasilać działania niepożądane, zwłaszcza w żołądku i jelitach. Przy kwasie acetylosalicylowym alkohol zwiększa ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego.

3. Metronidazol

Charakterystyka tego leku ostrzega przed alkoholem w czasie leczenia i przez pewien czas po nim, bo grozi reakcja disulfiramowa, inaczej disulfiramopodobna. Polega ona na tym, że zahamowany zostaje jeden etap rozkładu alkoholu i w tkankach gromadzi się toksyczny aldehyd octowy. Reakcja daje m.in.:

• zaczerwienienie twarzy,
• ból brzucha, nudności i wymioty,
• ból głowy,
• spadek ciśnienia i szybkie tętno,
• duszność,
• pocenie się.

Metronidazol może też powodować senność, zawroty głowy i dezorientację, a alkohol to nasila. Nie każdy lek przeciwbakteryjny reaguje z alkoholem w ten sposób, dlatego przy antybiotyku czytaj ulotkę właśnie tego leku.

4. Leki przeciwhistaminowe starszej generacji

Powodują senność, a alkohol nasila ich działanie uspokajające, dlatego ulotki zalecają niepicie. Chodzi o leki pierwszej generacji, np. z difenhydraminą czy dimenhydrynatem. Są w części leków na chorobę lokomocyjną i preparatów na noc przy przeziębieniu, więc sprawdzaj skład.

5. Leki przeciwcukrzycowe

• Metformina: ChPL zaleca unikać alkoholu i leków zawierających alkohol, bo zatrucie alkoholem zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej, zwłaszcza przy głodzeniu, niedożywieniu albo zaburzeniach czynności wątroby.
• Pochodne sulfonylomocznika i insulina: alkohol może nasilać ich działanie obniżające cukier i utrudniać rozpoznanie hipoglikemii, czyli zbyt niskiego poziomu cukru we krwi.

6. Leki przeciwzakrzepowe

Alkohol może zmieniać działanie leków przeciwzakrzepowych z grupy antagonistów witaminy K, czyli acenokumarolu i warfaryny: nasilać je albo osłabiać. Skoro zmiana może pójść w obie strony, decyzję o alkoholu zostaw lekarzowi prowadzącemu.

7. Leki działające na ośrodkowy układ nerwowy

Alkohol sumuje się z ich działaniem (efekt addytywny), co daje senność, zawroty głowy i dezorientację. Przy każdym takim leku sprawdź punkt 2 ulotki.

Czy lek może sam zawierać alkohol?

Tak, część leków płynnych, takich jak krople, syropy i nalewki ziołowe, ma etanol jako substancję pomocniczą. Ulotka podaje to w punkcie 2, w podpunkcie „Lek zawiera…”, czasem z przeliczeniem na piwo i wino.

Przykładowe ziołowe krople doustne dostępne bez recepty zawierają 60-70% V/V etanolu (dane za leki.pl). Jedna dawka 5 ml odpowiada ok. 30 ml wina albo 72 ml piwa.

Ostrzeżenie o etanolu w leku dotyczy nawet osoby, która w ogóle nie pije. Ulotka kieruje je do:

• kierowców, bo alkomat może wykryć alkohol bezpośrednio po przyjęciu leku, a ulotka odradza prowadzenie pojazdu zaraz po dawce (co jeszcze kierowca powinien wyczytać z ulotki, opisuje tekst o tym, jak leki wpływają na prowadzenie samochodu),
• osób z chorobą alkoholową,
• kobiet w ciąży i karmiących,
• osób z chorobami wątroby,
• osób z padaczką.

Co, jeśli ulotka nic nie mówi o alkoholu?

Brak zapisu nie jest zgodą na picie. Gdy w ChPL nie ma informacji o interakcji z alkoholem, rozsądnie zachować ostrożność i zapytać farmaceutę, zwłaszcza gdy bierzesz kilka leków naraz.

Zdarza się, że ryzyko jest małe. Przy kroplach do oczu z antybiotykiem stężenie leku we krwi jest niskie, więc interakcja jest mało prawdopodobna. Alkohol to jednak tylko jedna z interakcji między lekami, a ryzyko rośnie z każdym kolejnym preparatem.

Ile czekać z alkoholem po leku?

Nie ma jednej liczby godzin dla wszystkich leków. Okres podaje ulotka konkretnego preparatu, np. przy metronidazolu ChPL mówi o ostrożności po zakończeniu leczenia, przez czas wskazany w danym leku. Gdy ulotka go nie podaje, ustala się go z farmaceutą lub lekarzem.

O co zapytać farmaceutę?

Trzy pytania wystarczą przy zakupie leku bez recepty i przy realizacji e-recepty:

• Czy przy tym leku wolno pić alkohol?
• Jak długo po zakończeniu leczenia trzeba z nim poczekać?
• Czy w składzie jest etanol?

Gdybym miała zadać tylko jedno z nich, byłoby to pierwsze. Na większość takich pytań farmaceuta odpowie od ręki; kiedy wystarczy porada farmaceuty, a kiedy trzeba iść do lekarza, wyjaśnia osobny tekst. Przy lekach przeciwzakrzepowych decyzję o alkoholu zostaw lekarzowi prowadzącemu; przy pozostałych wątpliwościach zapytaj farmaceutę lub lekarza. Ten tekst nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.