Sedno
Tak, suplement diety może osłabić albo nasilić działanie leku. Zależy to od składnika i od grupy leku, a nie od tego, że produkt jest „naturalny” albo kupiony bez recepty. Wapń, żelazo i magnez wiążą część leków w jelicie, więc lek wchłania się słabiej. Informację o interakcjach znajdziesz w punkcie 2 ulotki leku. Suplement ulotki nie ma, dlatego sprawdza się go od strony leku.
Na czym polega interakcja suplementu z lekiem?
Suplement może wpłynąć na lek na trzech etapach: w jelicie, w wątrobie i w miejscu działania leku. Jest też kierunek odwrotny: to lek obniża poziom składnika, który bierzesz jako suplement.
Interakcja farmakokinetyczna (wiązanie w jelicie, szybszy rozkład w wątrobie) zmienia to, ile leku dociera do krwi. Interakcja farmakodynamiczna polega na tym, że dwie substancje działają w tym samym albo w przeciwnym kierunku.
| Mechanizm | Przykład suplementu lub leku | Skutek dla leku |
|---|---|---|
| Wiązanie w jelicie | wapń, żelazo, magnez | lek wchłania się słabiej |
| Szybszy rozkład w wątrobie | ziele dziurawca | niższe stężenie leku we krwi |
| Działanie w tym samym lub przeciwnym kierunku | witamina K przy acenokumarolu | działanie leku słabnie |
| Lek obniża poziom składnika | inhibitory pompy protonowej i magnez | niedobór składnika, nie zmiana działania leku |
Dlaczego wapń, żelazo i magnez bierze się osobno od niektórych leków?
Jony tych metali łączą się z lekiem w przewodzie pokarmowym i lek wchłania się słabiej, dlatego zaleca się odstęp czasowy od preparatów z wapniem, żelazem czy magnezem. Zalecają to dokumenty o nazwie Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) tych leków. Oprócz wapnia, żelaza i magnezu wiążą też glin i cynk.
Dotyczy to leków z czterech grup:
- tetracykliny
- fluorochinolony
- lewotyroksyna (lek na tarczycę)
- bisfosfoniany
Długość odstępu jest różna dla różnych leków, więc nie ma jednej liczby godzin dla wszystkich. Konkretną wartość podaje ulotka danego leku. Zasada obejmuje też składniki mineralne ukryte w preparatach wieloskładnikowych, na przykład w witaminach z minerałami.
Dziurawiec i zioła, które zmieniają działanie leków
Ziele dziurawca przyspiesza rozkład wielu leków w wątrobie, więc te leki działają słabiej. Dotyczy to na przykład antykoncepcji hormonalnej. Mechanizm to indukcja enzymów: dziurawiec indukuje enzym CYP3A4 i glikoproteinę P, więc stężenie leku we krwi spada (tak opisują to ChPL leków rozkładanych przez ten enzym).
Preparaty z zielem dziurawca są wymieniane wśród tych, które zmniejszają skuteczność złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych. Dziurawiec bywa składnikiem suplementów „na nastrój i sen”, więc skład sprawdzaj nawet wtedy, gdy opis na pudełku mówi o czymś innym.
Zioła ze śluzami, takie jak siemię lniane, prawoślaz i babka lancetowata, mogą natomiast utrudniać wchłanianie leku z jelita.
Witamina K i inne suplementy przy lekach przeciwzakrzepowych
Witamina K osłabia działanie acenokumarolu i warfaryny (antagonistów witaminy K). ChPL acenokumarolu ostrzega przed nagłymi zmianami podaży witaminy K, zarówno w diecie, jak i w preparatach. W przeciwną stronę, czyli ku nasileniu krwawienia, mogą działać:
- witamina E w dużych dawkach
- miłorząb japoński i czosnek
Dokumentacja mówi o nagłych zmianach, nie o zakazie, więc to „zachować ostrożność”, a nie „nie stosować”. Radzę pokazać farmaceucie każdy nowy preparat z witaminą K, zanim weźmiesz pierwszą tabletkę. Jak stała ma być dieta, ustala lekarz prowadzący.
Witaminy a leki: kiedy to działa w drugą stronę?
Bywa też odwrotnie: niektóre leki przy długim stosowaniu obniżają poziom witamin i magnezu, a witamina D przy części leków moczopędnych i nasercowych podnosi ryzyko zbyt wysokiego stężenia wapnia we krwi.
Leki, które obniżają poziom witaminy B12 i magnezu
Inhibitory pompy protonowej (omeprazol jest przykładem tej grupy) zmniejszają wchłanianie witaminy B12. Przy stosowaniu przez co najmniej 3 miesiące, a najczęściej po roku, opisywano ciężką hipomagnezemię, czyli niedobór magnezu we krwi (ChPL omeprazolu, punkt 4.4).
Metformina przy długotrwałym stosowaniu może obniżać stężenie witaminy B12. O badaniu poziomu i ewentualnej suplementacji decyduje lekarz, nie sam pacjent.
Witamina D przy lekach moczopędnych i nasercowych
Diuretyki tiazydowe stosowane razem z witaminą D zwiększają ryzyko hiperkalcemii, czyli zbyt wysokiego stężenia wapnia. U osób na glikozydach nasercowych hiperkalcemia zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca. Witamina D kupiona jako suplement jest tu tą samą substancją, więc jej włączenie przy takich lekach warto najpierw omówić z lekarzem.
Gdzie w ulotce i ChPL sprawdzić interakcję z suplementem?
Interakcje opisuje punkt 2 ulotki leku, w podpunkcie „[nazwa leku] a inne leki”; więcej szczegółów jest w punkcie 4.5 ChPL. Oba dokumenty znajdziesz w Rejestrze Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL). Suplement nie ma ulotki ani ChPL.
- Znajdź w ulotce punkt 2 i podpunkt „… a inne leki”. Producent prosi tam o poinformowanie lekarza lub farmaceuty o wszystkich lekach przyjmowanych obecnie lub ostatnio oraz o tych, które planujesz przyjmować.
- Otwórz ChPL tego leku i przejdź do punktu 4.5 „Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji”.
- Zanim kupisz suplement albo zaczniesz go brać, pokaż farmaceucie jego opakowanie razem z nazwą swojego leku.
Kolejność punktów ulotki i powód, dla którego punkt 2 czyta się przed dawkowaniem, wyjaśnia poradnik, jak czytać ulotkę leku.
Czy powiedzieć lekarzowi o suplementach?
Tak, o każdym suplemencie i zielu, bo nie widać ich ani w e-recepcie, ani w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP). IKP pokazuje wystawione e-recepty i leki wydane na receptę (pacjent.gov.pl). Suplement kupiony bez recepty nie pojawia się w tej historii, więc lekarz ani farmaceuta nie zobaczą go w systemie, dopóki sam im o nim nie powiesz.
Przy każdym suplemencie zapisz:
- nazwę składnika, a nie marki
- ilość w porcji
- od kiedy go bierzesz
- jak często
Suplementy wpisuję na tę samą listę co leki i pokazuję ją przy każdej nowej recepcie. Interakcje między samymi lekami, bez suplementów, opisuje osobny tekst: sprawdzanie interakcji leków.
Czy suplement jest bezpieczniejszy, bo nie jest lekiem?
Nie. Suplement diety trafia do sprzedaży po powiadomieniu Głównego Inspektora Sanitarnego (GIS), a wpis do rejestru nie oznacza, że GIS ocenił jego skuteczność i bezpieczeństwo. Lek dopuszcza do obrotu Prezes URPL albo Komisja Europejska po ocenie jakości, skuteczności i bezpieczeństwa. Interakcja zależy od składnika, nie od kategorii produktu. Jak odróżnić lek od suplementu, pokazuje oznakowanie na opakowaniu.
Ten sam składnik, na przykład witamina D, żelazo czy magnez, bywa sprzedawany jako lek z ulotką albo jako suplement z napisem „suplement diety”, bez opisu interakcji. Jeśli bierzesz kilka preparatów naraz, sprawdź skład każdego: ten sam składnik w dwóch produktach się sumuje.
Ten tekst nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Zanim połączysz suplement z lekiem, zapytaj farmaceutę: „Czy ten suplement mogę brać razem z moim lekiem i w jakim odstępie?”
