Sedno
Lek jest bezpłatny, gdy pacjent ma ukończone 65 lat albo nie ma jeszcze 18, lek jest w wykazie bezpłatnych, a lekarz przepisał go we wskazaniu refundacyjnym. Na recepcie musi stać kod uprawnień S (senior) albo DZ (dziecko). Farmaceuta nie dopisze go na podstawie wieku, bo decyduje o tym gabinet. Od lutego 2025 r. receptę z kodem S wystawi lekarz każdej specjalizacji, także prywatnie.
Kto ma prawo do bezpłatnych leków?
Darmowe leki 65+ przysługują seniorom po 65. urodzinach, a osobno dzieciom i młodzieży do 18 lat. Zasady wprowadziła ustawa z 13 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1733) i obowiązują od 1 września 2023 r.
Wcześniej próg dla seniorów wynosił 75 lat. Dziś nie ma osobnych uprawnień dla 70+ czy 75+: liczy się jeden próg.
Muszą jednak zajść jednocześnie trzy warunki:
- pacjent jest uprawniony do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i ma odpowiedni wiek,
- lek znajduje się w wykazie leków bezpłatnych,
- lekarz przepisał lek we wskazaniu refundacyjnym.
Gdy brakuje któregokolwiek z nich, za lek zapłacisz według zwykłych zasad refundacji albo całą cenę.
Od kiedy liczy się 65 lat?
Ukończone 65 lat musisz mieć w dniu wystawienia recepty i w dniu jej realizacji. Jeśli urodziny wypadają po wystawieniu recepty, a przed wizytą w aptece, bezpłatnie jej nie zrealizujesz.
Gdy ktoś zaczął realizować receptę, a 65 lat skończył w trakcie, potrzebuje nowej recepty z kodem S, wystawionej w dniu urodzin lub później.
Czym różnią się kody S i DZ?
Kod S oznacza seniora, a DZ dziecko lub młodzież. Bez jednego z nich lek nie zostanie wydany bezpłatnie. Lekarz wpisuje kod w polu „kod uprawnień dodatkowych” na recepcie.
| Kod | Dla kogo | Próg wieku | Liczba leków |
|---|---|---|---|
| S | senior | ukończone 65 lat | 3732 pozycje na liście od 1 października 2026 r. (Gazeta Senior) |
| DZ | dziecko i młodzież | do 18 lat | ponad 2800 leków (stan z 2023 r.) |
Liczby dla seniorów i dzieci pochodzą z różnych lat, więc nie porównuj ich wprost.
Kto może wystawić receptę na bezpłatne leki?
Receptę z kodem S wystawi każdy, kto ma prawo przepisać dany lek. Od połowy lutego 2025 r. nie ma znaczenia specjalizacja ani umowa z NFZ. Dotyczy to:
- lekarza dowolnej specjalizacji, także w gabinecie prywatnym,
- lekarza dentysty,
- pielęgniarki w zakresie, w jakim może przepisywać leki,
- lekarza bez praktyki, który wystawia receptę dla siebie, małżonka i najbliższej rodziny.
Kod S lub DZ musi stać w polu „kod uprawnień dodatkowych”, także na e-recepcie z kodem. Sprawdź go jeszcze w gabinecie, a nie przy okienku apteki.
Apteka nie ocenia, jaką specjalizację ma lekarz ani gdzie przyjmuje. Farmaceuta nie może też wpisać ani poprawić kodu S lub DZ. Jeśli go brakuje, wydaje lek na zwykłych zasadach, a o poprawkę trzeba wrócić do wystawiającego receptę.
Jakie leki są na liście bezpłatnych?
Wykaz bezpłatnych leków to część D obwieszczenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu leków refundowanych, publikowanego w Dzienniku Urzędowym MZ. Znajdują się na nim leki, które dla innych pacjentów mają odpłatność ryczałtową, 30% lub 50%. Senior z kodem S albo dziecko z kodem DZ nie dopłaca do nich nic.
Lista obejmuje między innymi leki stosowane w:
- nadciśnieniu,
- cukrzycy,
- zakażeniach bakteryjnych,
- bólu,
- chorobach oczu,
- zaburzeniach hormonalnych,
- chorobach dróg oddechowych, urologicznych i układu pokarmowego.
Są na niej także szczepionki.
Co zmieniło się od 1 października 2026?
Październikowe obwieszczenie dodało 49 pozycji i usunęło 47 w porównaniu z listą lipcową (Gazeta Prawna). Z listy 65+ zniknęły cztery leki oryginalne: z apiksabanem, sitagliptyną, sitagliptyną z metforminą oraz indakaterolem z glikopironium.
Pacjent nie zostaje przez to bez bezpłatnej terapii. Bezpłatny pozostaje odpowiednik z tą samą substancją czynną, więc przy kolejnej wizycie zapytaj lekarza lub farmaceutę o tańszy odpowiednik z tym samym składem. Odpowiednik nie jest gorszym lekiem.
Wyjątkiem jest złożony lek wziewny. Odpowiednik ma tam inny inhalator, dlatego poproś w aptece o pokazanie obsługi, zanim wyjdziesz.
Czy każdy lek refundowany jest bezpłatny dla seniora?
Nie. Pełny wykaz refundowanych od 1 października 2026 r. obejmuje ok. 5,7 tys. pozycji, a dla seniora bezpłatnych jest ok. 3,7 tys. (pharmindex.pl). Poza listą senior płaci jak każdy pacjent.
W polu „odpłatność” lekarz wpisuje poziom jak na zasadach ogólnych, czyli ryczałt, 30% albo 50%, razem z kodem S lub DZ. Skąd biorą się te poziomy, wyjaśnia tekst o poziomach odpłatności leków refundowanych.
Dlaczego lekarz wpisał na recepcie 100%?
Lek jest pełnopłatny (100% albo „X”), gdy nie przepisano go we wskazaniu refundacyjnym. Pełną cenę zapłacisz wtedy nawet z kodem S. Zapytaj lekarza, czy lek przepisano we wskazaniu refundacyjnym.
Jak sprawdzić, czy lek jest bezpłatny?
Listę sprawdzisz w czterech miejscach:
- na stronie Ministerstwa Zdrowia,
- w Dzienniku Urzędowym MZ, w części D obwieszczenia,
- na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP),
- w aplikacji mojeIKP.
Szukaj po substancji czynnej, nie po nazwie handlowej, bo ta sama substancja występuje w kilku preparatach, a nie każdy z nich jest na liście bezpłatnych. Pomaga w tym wyszukiwanie po substancji czynnej. Zacznij od nazwy substancji z ulotki, a dopiero potem sprawdzaj konkretne opakowanie.
Wątpliwości, czy dany lek lub wskazanie kwalifikuje się do refundacji, rozstrzygnij z lekarzem prowadzącym albo farmaceutą: to oni decydują o leczeniu i receptach.
