Termin ważności leku: jak odczytać datę i co z przeterminowanym

Gdzie szukać daty ważności na opakowaniu?

Termin ważności stoi po skrócie EXP, a obok niego widnieje numer serii z oznaczeniem Lot. EXP to skrót od angielskiego expiry, czyli upływ ważności. Termin ważności i numer serii to obowiązkowe elementy oznakowania opakowania leku (Prawo farmaceutyczne). Po numerze serii apteka i Główny Inspektorat Farmaceutyczny (GIF) rozpoznają partię, na przykład gdy trzeba ją wycofać z obrotu.

• Pudełko: klapka albo bok, nadruk lub wytłoczenie, EXP obok Lot.
• Blister: przy krawędzi.
• Butelka, tuba i saszetka: etykieta albo zagięcie opakowania.

Przy lekach na receptę możesz zobaczyć też kwadratowy kod. Od lutego 2019 r. opakowania takich leków w UE mają niepowtarzalny identyfikator zapisany w kodzie DataMatrix, zgodnie z unijnym rozporządzeniem o zabezpieczeniach opakowań. Kod zawiera między innymi numer serii i termin ważności. Ta sama data jest wydrukowana zwykłym tekstem, więc do odczytu nie potrzeba skanera ani aplikacji.

Jak czytać zapis EXP 03/2027?

Przy samym miesiącu i roku lek jest ważny do ostatniego dnia tego miesiąca. Tak mówi stała formuła z punktu 5 ulotki: „Termin ważności oznacza ostatni dzień podanego miesiąca”.

Kolejność roku i miesiąca bywa odwrócona. Czterocyfrową liczbą jest zawsze rok, więc po niej poznasz, gdzie zapisano rok.

Co obiecuje producent, podając datę?

Producent gwarantuje jakość i działanie leku do tej daty, ale tylko przy spełnieniu trzech warunków:

• Opakowanie jest nieotwarte.
• Lek leży w oryginalnym opakowaniu.
• Temperatura oraz ochrona przed światłem i wilgocią zgadzają się z ulotką.

Okres ważności ustala producent na podstawie badań stabilności, a zatwierdza go organ rejestrujący przy dopuszczeniu leku do obrotu. Okres to czas od produkcji, a termin to data, w której ten czas się kończy.

Warunki przechowywania i zakaz stosowania po terminie znajdziesz w punkcie 5 ulotki. W Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL) punkt 6.3 podaje okres ważności, a punkt 6.4 warunki przechowywania. Gdy ulotka zginie, okres ważności po otwarciu sprawdzam w ChPL z Rejestru Produktów Leczniczych URPL.

Czy można wziąć przeterminowany lek?

Nie. Ulotka zabrania stosowania leku po terminie, producent nie odpowiada wtedy za jego skład i działanie, a apteka takiego leku nie wyda. Po terminie substancja czynna może się rozkładać, co osłabia działanie, mogą też powstawać produkty rozkładu. Preparat może stracić sterylność. Najbardziej wrażliwe są preparaty sterylne, takie jak krople do oczu, a także szczepionki, leki biologiczne i antybiotyki.

Kupując lek, który ma leżeć w apteczce, sprawdzam datę przy kasie, a nie w domu. Wtedy wiadomo, ile czasu zostaje do końca terminu.

Jeśli lek po terminie został już przyjęty:

• Nie bierz kolejnej dawki z tego opakowania.
• Zachowaj opakowanie z numerem serii.
• Zapytaj farmaceutę albo lekarza, szczególnie gdy lek nie zadziałał albo pojawiły się niepokojące objawy.

Kiedy data z pudełka przestaje obowiązywać?

Data z EXP przestaje być miarodajna, gdy zmienią się warunki, na które producent ją wyznaczył: po otwarciu opakowania albo po wyjęciu leku z oryginalnego pudełka.

Po otwarciu butelki, tuby albo kropli

Po pierwszym otwarciu obowiązuje krótszy okres, podany w ulotce albo w ChPL w punkcie 6.3. Dotyczy to zwłaszcza kropli do oczu, syropów i zawiesin. Dopisz na opakowaniu datę otwarcia. Jak policzyć ostatni dzień i gdzie szukać tego okresu, wyjaśnia tekst o terminie ważności po otwarciu.

Po przełożeniu tabletek do organizera

Tabletka wyjęta z blistra traci ochronę oryginalnego opakowania, a na organizerze nie ma ani daty, ani numeru serii. Wskazówka redakcji: przekładaj zapas najwyżej na tydzień i zachowaj pudełko. Gdzie je trzymać i jak dobrać organizer, opisujemy w tekście o przechowywaniu leków w domu.

Co zrobić z przeterminowanym lekiem?

Nie wyrzucaj go do zlewu, toalety ani do kosza. Adresy punktów zbiórki podpowie tekst o tym, gdzie oddać przeterminowane leki. Zanieś go do apteki, która zbiera przeterminowane leki (stoi w niej pojemnik na takie leki), i zapytaj farmaceutę. Formuła z punktu 5 ulotki brzmi: „Leków nie należy wyrzucać do kanalizacji ani domowych pojemników na odpadki. Należy zapytać farmaceutę, jak usunąć leki, których się już nie używa”.

Termin ważności leku a ważność recepty

To dwie różne daty. EXP na pudełku mówi, do kiedy lek wolno stosować, a termin recepty, do kiedy można go wykupić. Recepta jest ważna 30 dni od daty wystawienia albo od daty „realizacji od”, a recepta na antybiotyk do stosowania wewnętrznego 7 dni (pacjent.gov.pl). W mojeIKP przy e-recepcie widać napis „recepta ważna do dnia …” w kolorze zależnym od liczby pozostałych dni. Zasady realizacji opisujemy w tekście o ważności e-recepty. Terminu leku nie szukaj w aplikacji, tylko na opakowaniu.

Czym data na suplemencie różni się od daty na leku?

Suplement diety jest środkiem spożywczym, więc ma datę minimalnej trwałości („najlepiej spożyć przed”) albo termin przydatności („należy spożyć do”). Nie ma EXP z formułą z ulotki (rozporządzenie (UE) nr 1169/2011). Przy przeglądzie apteczki taki napis podpowiada, że masz w ręku suplement, nie lek. Logiki „najlepiej spożyć przed” nie przenoś na leki: po EXP lek się nie nadaje do stosowania.

Jeśli masz wątpliwości co do daty albo wyglądu leku, albo lek po terminie został przyjęty przez pomyłkę, zapytaj farmaceutę lub lekarza. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.