Sedno
Termin ważności leku po otwarciu to drugi, zwykle krótszy okres przydatności. Liczy się go od pierwszego otwarcia albo od przygotowania zawiesiny, a podaje go ulotka lub opakowanie. Obowiązuje ta z dwóch dat, która wypada wcześniej. Tabletki w blistrach takiego okresu nie mają. Tekst nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.
Gdzie sprawdzić termin po otwarciu?
Najpierw w ulotce, w punkcie 5 „Jak przechowywać lek”. Tam producent zapisuje warunki przechowywania i okres, w którym wolno używać otwartego leku. Jeśli nie wiesz, jak ułożona jest ulotka, pomoże tekst o tym, jak czytać ulotkę leku.
- Ulotka, punkt 5 o przechowywaniu.
- Opakowanie: kartonik albo etykieta na butelce.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL), punkt 6.3 „Okres ważności”.
- Etykieta apteczna (sygnatura), jeśli lek przygotowano w aptece.
Gdy ulotka i opakowanie milczą, zapytaj farmaceutę. Liczby z internetu nie przenoś na swój lek, bo okres zależy od konserwantów i zabezpieczeń konkretnego preparatu.
Które leki mają termin po otwarciu?
Dotyczy to leków w opakowaniach wielodawkowych, czyli takich, z których korzystasz wiele razy: butelek, tubek, słoiczków i inhalatorów. Od chwili otwarcia czas przydatności zaczyna się skracać, a jego długość zależy od konserwantów i zabezpieczeń preparatu. Termin po otwarciu mają syropy, krople do oczu, leki do inhalacji i antybiotyki w proszku do sporządzania zawiesiny.
Syropy
Okres po otwarciu podaje opakowanie i ulotka. Bywają syropy, które można stosować do 6 miesięcy po otwarciu, ale taka informacja musi być wprost na opakowaniu. Uniwersalnej liczby dni dla wszystkich syropów nie ma.
Cukier nie chroni syropu w pełni. Hamuje rozwój większości drobnoustrojów, bo wytwarza wysokie ciśnienie osmotyczne. Część drobnoustrojów rozkłada jednak sacharozę enzymem inwertazą, co zakwasza syrop, a drożdżaki mogą zapoczątkować w nim fermentację alkoholową. Pierwsze otwarcie butelki pozbawia syrop jałowości, więc te procesy zaczynają się właśnie wtedy.
Jak długo można używać kropli do oczu po otwarciu?
Tak długo, jak podaje ulotka konkretnych kropli. Jednej liczby dla wszystkich gotowych kropli nie ma, więc nie przenoś terminu z jednego preparatu na drugi. Opakowania jednodawkowe są przeznaczone do jednorazowego użycia. Krótkie terminy z tabeli niżej dotyczą tylko kropli robionych w aptece.
Maści, kremy i żele w tubie
Tuba to opakowanie wielodawkowe, więc maść po otwarciu też ma okres przydatności, a podaje go ulotka. Liczby znajdziesz tylko w tabeli niżej i dotyczą maści przygotowanych w aptece.
Antybiotyki w zawiesinie z proszku
Termin liczy się od przygotowania zawiesiny, nie od zakupu. Data na pudełku dotyczy suchego proszku w nienaruszonym opakowaniu. Gotową zawiesinę zużywa się w ciągu 5-14 dni, zależnie od leku, i często trzeba ją trzymać w lodówce. Zasady przechowywania takich leków opisuje tekst o lekach, które trzymamy w lodówce. Dawkowanie ustala lekarz i opisuje ulotka.
Leki do inhalacji i inne opakowania wielodawkowe
Inhalatory i inne preparaty wielodawkowe mają okres po otwarciu podany w ulotce.
Które leki nie mają osobnego terminu po otwarciu?
Tabletki i kapsułki w blistrach. Obowiązuje dla nich data z opakowania, a wyjęcie jednej tabletki nie zmienia daty ważności pozostałych. Datę z opakowania opisuje tekst o terminie ważności leku na opakowaniu. Nie myl otwarcia kartonika z otwarciem butelki albo tuby: pierwsze nic nie skraca, drugie uruchamia odliczanie.
Leki robione w aptece: terminy z Farmakopei
Leki recepturowe mają własne, krótkie terminy. Farmakopea Polska XII (monografia „Leki sporządzane w aptece”) wyznacza najdłuższe okresy, a liczby dotyczą wyłącznie leków sporządzanych w aptece, nie gotowych preparatów z półki.
| Postać leku | Najdłuższy okres |
|---|---|
| Leki z wodą, bez konserwantów (zawiesiny, emulsje, mieszanki, maści-emulsje, roztwory i krople wodne) | do 7 dni w 15-25°C albo do 14 dni w 2-8°C |
| Niejałowe leki z wodą i konserwantem oraz maści bezwodne | planowany czas terapii, najwyżej 30 dni |
| Płyny niewodne i postacie stałe (roztwory i krople olejowe, czopki, proszki) | planowany czas terapii, najwyżej 3 miesiące; przy użyciu leku gotowego najwyżej 25% jego pozostałego terminu ważności |
| Krople do oczu z konserwantem | najwyżej 7 dni od otwarcia w 2-8°C |
| Krople do oczu bez konserwantu | 24 godziny od otwarcia w 2-8°C |
Od 3 czerwca 2023 r. termin przydatności leku recepturowego musi być wpisany w ewidencji leków recepturowych i na sygnaturze. Wymaga tego rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki. Wiąże więc data na etykiecie twojego leku, nie tabela. Okres ustala farmaceuta sporządzający lub nadzorujący albo kierownik apteki, a technik farmaceutyczny nie może go wyznaczać. Okres nie może przekroczyć terminu ważności użytego surowca ani planowanego czasu terapii.
Dlaczego po otwarciu lek traci trwałość?
Do otwartego opakowania dostają się powietrze, wilgoć i drobnoustroje. Niektóre preparaty pod wpływem wilgoci zmieniają właściwości, inne łatwo się zanieczyszczają przy każdym użyciu. Konserwanty spowalniają rozwój drobnoustrojów, ale go nie zatrzymują. Dlatego okres po otwarciu bywa o wiele krótszy niż data na zamkniętym opakowaniu.
Jak zapisać datę otwarcia i policzyć ostatni dzień?
Daty otwarcia nie ma na opakowaniu, więc zapisujesz ją sam, a okres po otwarciu bierzesz z ulotki. Zrób to w trzech krokach:
- Zapisz datę otwarcia na kartoniku w dniu, w którym otwierasz lek.
- Dodaj liczbę dni podaną w ulotce.
- Porównaj wynik z datą ważności z opakowania i zastosuj wcześniejszą.
Przykład rachunkowy: lek otwarty 1 marca, okres 28 dni, zużyj do 28 marca (dla pewności licz dzień otwarcia jako pierwszy). To tylko ilustracja liczenia, nie zasada dla syropów. Wiąże zawsze data wcześniejsza, więc lek odkładasz do zwrotu także wtedy, gdy dni z ulotki jeszcze nie minęły. Gdzie trzymać otwarte opakowania, opisuje tekst o przechowywaniu leków w domu.
Co zrobić z lekiem po terminie po otwarciu?
Nie stosować go. Zamiast wyrzucać, możesz oddać przeterminowane leki do apteki.
