Leki przeciwbólowe bez recepty: substancje czynne i różnice

Jakie substancje przeciwbólowe kupisz bez recepty?

Każdy lek ma dwie nazwy: substancję czynną, która działa, i nazwę handlową, pod którą go sprzedają. Marki w nawiasach są tylko przykładami substancji.

• Paracetamol (Apap, Efferalgan). Nie należy do NLPZ.
• NLPZ: ibuprofen (Ibuprom, Ibum, Nurofen), naproksen, ketoprofen (Ketonal Active), deksketoprofen (Dexak SL), diklofenak (Voltaren), meloksykam (Opokan Max) i kwas acetylosalicylowy, czyli aspiryna (Polopiryna, Aspirin).

Tak, ibuprofen jest dostępny bez recepty, w dawkach 200 i 400 mg. Diklofenak kupisz jako żel i jako tabletki, na przykład żel Dicloziaja 11,6 mg/g.

Osobno stoi metamizol (Pyralgina), który w małych opakowaniach też wydaje się bez recepty. Są również preparaty złożone, na przykład paracetamol z kofeiną albo z kodeiną (Antidol 15). Kodeina to dobry powód, żeby czytać skład z tyłu pudełka.

Paracetamol, ibuprofen, aspiryna: porównanie

Wszystkie te substancje łagodzą ból i gorączkę, ale przeciwzapalnie działają tylko NLPZ, a ryzyka rozkładają się inaczej: paracetamol obciąża wątrobę, NLPZ żołądek, nerki i krzepnięcie. Zestawienie leków przeciwbólowych bez recepty powstało na podstawie Charakterystyk Produktu Leczniczego (ChPL).

NLPZ hamują cyklooksygenazę (COX), enzym, który wytwarza prostaglandyny. To właśnie prostaglandyny pobudzają receptory bólowe i podtrzymują zapalenie. Hamowanie COX-1 osłabia przy okazji ochronę błony śluzowej żołądka, stąd niestrawność, ból brzucha, nudności, a w gorszych przypadkach krwawienia z przewodu pokarmowego.

Czym różni się paracetamol od ibuprofenu?

Ibuprofen działa też przeciwzapalnie i drażni żołądek. Paracetamol stanu zapalnego nie likwiduje, a przy przedawkowaniu uszkadza wątrobę. ChPL preparatów paracetamolu 500 mg zapisuje, że dorosły przyjmuje najwyżej 4 g na dobę, z odstępem co najmniej 4 godzin między dawkami. Dorosły przyjmuje ibuprofen z leków bez recepty w dawce najwyżej 1200 mg na dobę. Wiążąca jest zawsze ulotka konkretnego leku, który trzymasz w ręku.

Na rynku są też preparaty łączące obie substancje. Przy takim leku nie dokładaj osobnej tabletki żadnej z nich.

Co odróżnia kwas acetylosalicylowy od innych NLPZ?

Działa przeciwpłytkowo, czyli utrudnia zlepianie się płytek krwi, dlatego w małej dawce bywa lekiem na serce. Ibuprofen i inne NLPZ osłabiają ten efekt, co opisuje ChPL ibuprofenu, więc osoba biorąca aspirynę kardiologicznie nie sięga po ibuprofen bez rozmowy z farmaceutą. Kwas acetylosalicylowy u dzieci wiąże się z ryzykiem zespołu Reye’a, groźnego powikłania, dlatego dzieciom i nastolatkom podaje się go tylko z zalecenia lekarza.

Który NLPZ na jaki ból?

Nie ma jednego najmocniejszego leku przeciwbólowego bez recepty: o sile decyduje substancja i dawka, a „najsilniejszy” w reklamie znaczy zwykle po prostu „najwyższa dawka dopuszczona bez recepty”. Zaczynam od rodzaju bólu, dopiero potem patrzę na substancję.

• Ibuprofen i naproksen: bóle mięśni, stawów, zębów i miesiączkowe.
• Ketoprofen i deksketoprofen: ból umiarkowany. Ketoprofen doustnie działa po ok. godzinie.
• Diklofenak: tabletki i żele na stawy i mięśnie.
• Metamizol: osobna grupa, stosowana przy bólu o dużym nasileniu, gdy słabsze leki zawodzą. Może wywołać agranulocytozę, czyli groźny spadek liczby białych krwinek, o czym ostrzega jego ChPL.

Pytanie, co mocniejsze, Pyralgina czy Ketonal, miesza dwie różne grupy. Porównuje się substancje (metamizol i ketoprofen), a nie marki. Na pytanie, który NLPZ jest najbezpieczniejszy, nie ma jednej odpowiedzi: to, co bezpieczne, zależy od chorób i przyjmowanych leków, więc rozstrzyga farmaceuta albo lekarz.

Leki bez recepty służą do krótkiego łagodzenia bólu małego lub umiarkowanego, jak wskazuje zdrowie.wprost.pl. Na silny ból przepisuje się leki na receptę.

Kiedy wystarczy żel zamiast tabletki?

Przy bólu miejscowym po urazie, na przykład skręceniu, stłuczeniu albo przeciążeniu, bo żel z NLPZ działa tylko w miejscu nałożenia. Gdy boli szerzej, jak mięśnie czy kręgosłup, nie zastąpi tabletki. Nakładaj go wyłącznie na nieuszkodzoną skórę. Niektóre żele zwiększają wrażliwość skóry na słońce, co opisuje ChPL ketoprofenu w żelu.

Kto powinien uważać z NLPZ?

Uważać powinny osoby z chorobami żołądka, nerek i serca, z astmą aspirynową, kobiety w ciąży i osoby na lekach przeciwzakrzepowych. W takich sytuacjach o lek przeciwbólowy pyta się najpierw farmaceutę lub lekarza. ChPL ibuprofenu w punkcie 4.3 wymienia przeciwwskazania; dwa ostatnie punkty listy to sytuacje wymagające ostrożności.

• Czynna choroba wrzodowa lub krwawienie z przewodu pokarmowego.
• Ciężka niewydolność serca, nerek lub wątroby.
• Astma, pokrzywka lub katar po wcześniejszym przyjęciu aspiryny albo innego NLPZ.
• Ciąża, szczególnie III trymestr. W ciąży każdy lek przeciwbólowy bierze się po rozmowie z lekarzem.
• Leki przeciwzakrzepowe i aspiryna na serce.
• Zaburzenia krzepnięcia, niewydolność nerek, toczeń.

Osoby z wrażliwym żołądkiem przyjmują NLPZ po posiłku albo w jego trakcie.

Jak nie przyjąć dwa razy tej samej substancji?

Czytaj skład z tyłu pudełka, bo paracetamol i ibuprofen występują też w lekach na przeziębienie. Najpierw znajdź substancję czynną, bo różne marki to często ten sam lek, a bez tego nie da się policzyć paracetamolu z kilku preparatów.

Dobry przykład to preparat złożony na przeziębienie. Febrisan zawiera paracetamol, fenylefrynę i witaminę C, a saszetka Apap Przeziębienie Junior ma 300 mg paracetamolu (opis składu na abcapteka.pl). Kto weźmie do tego tabletkę przeciwbólową z paracetamolem, może przekroczyć dawkę, nie wiedząc o tym. Podobnie z preparatami z kofeiną albo kodeiną.

• Sprawdź substancję czynną na każdym pudełku.
• Nie łącz dwóch NLPZ.
• Licz paracetamol ze wszystkich preparatów, także z saszetek na przeziębienie.

Jak czytać nazwę leku przeciwbólowego?

Dopisek „Forte”, „Max” lub „Express” oznacza dawkę albo postać, a substancja zostaje ta sama. Ibum Express Forte to 400 mg ibuprofenu w kapsułkach miękkich, a Ibuprofen MAX Aurovitas to także 400 mg ibuprofenu w kapsułkach miękkich (apteline.pl). Porównuję miligramy substancji czynnej, a nie przymiotniki na pudełku.

Ile dni brać lek przeciwbólowy bez porady lekarza?

Gdy po 3 dniach leczenia nie ma poprawy, idź do lekarza (tak podaje zdrowie.wprost.pl). Dokładny okres jest w punkcie 3 ulotki i to on jest wiążący. Granicę między poradą w aptece a wizytą u lekarza rozpisuje tekst o tym, kiedy apteka, a kiedy lekarz.

Do lekarza idź także wtedy, gdy:

• ból nasila się mimo leku,
• ból towarzyszy gorączce trwającej ponad 3 dni,
• ból po urazie ma duży obrzęk albo zniekształcenie.

Czy saszetka działa szybciej niż tabletka?

Tak, postacie rozpuszczalne i kapsułki miękkie wchłaniają się szybciej niż zwykła tabletka: efekt przeciwbólowy NLPZ pojawia się po kilkunastu minutach, pełny po ok. 30 minutach (aptekagalen.pl). Dotyczy to też saszetek do rozpuszczenia i granulatu pod język, na przykład z deksketoprofenem. Tabletki musujące zawierają sód, a informację o nim podaje punkt 2 ulotki.

Czy lek przeciwbólowy można łączyć z alkoholem?

Nie. Z paracetamolem alkohol obciąża wątrobę, a z NLPZ zwiększa ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego, więc to dwa różne mechanizmy szkody. Szerzej o tym, jak alkohol wchodzi w interakcje z różnymi grupami leków i ile czasu odczekać, opisuje tekst leki a alkohol.

Co wybrać na jaki ból?

Paracetamol wybierz na ból bez zapalenia, NLPZ na ból z zapaleniem, a przy chorobach przewlekłych i innych lekach decyzję podejmij z farmaceutą.

Silne leki przeciwbólowe bez recepty na ból zęba z obrzękiem to w praktyce wciąż ibuprofen albo naproksen w dawce z ulotki, a ból, który nie ustępuje, wymaga lekarza. Tekst nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty, a wiążące dawki i czas stosowania podaje ulotka konkretnego leku.